Kıble nedir?
Kıble, namaz kılarken yönelinen yöndür: Mekke'deki Mescid-i Harâm'da bulunan Kâbe yönü. Yüce Allah şöyle buyurur:
فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ
“…Artık yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. (Ey müminler!) Siz de nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa çevirin…” — Bakara sûresi, 2/144 (meal: Diyanet)Kıble nasıl bulunur?
Neden “düz çizgi” değil, küresel yön (büyük daire)?
Dünya küredir. İki nokta arasındaki en kısa yol, düz haritadaki düz çizgi değil, küre yüzeyindeki büyük daire (great circle) yayıdır. Kıble yönü de bu mantıkla hesaplanır: bulunduğunuz noktadan Kâbe'ye giden büyük dairenin başlangıç açısı (initial bearing). Yüksek enlemlerde kıble düz haritada beklenenden farklı çıkabilir — bu hata değil, kürenin geometrisidir. Diyanet İşleri Başkanlığı dahil ehil kurumlar kıble açısını büyük daire yöntemiyle hesaplar.
Pusula, güneş ve yıldızlarla bulma
- Güneş ve gölge: Güneşin konumu ve gölge yönü bilinen coğrafi yönleri verir; buradan kıble açısı hesaplanır. Yılda yaklaşık iki kez (yaklaşık 27-28 Mayıs ve 15-16 Temmuz) güneş tam Kâbe üzerine geldiğinde (istivâ-i Kâbe), güneşe dönmek doğrudan kıbleyi verir. Bu tarihler yıldan yıla bir-iki gün oynayabilir.
- Pusula: Manyetik kuzeyi gösterir. Manyetik kuzey ile gerçek kuzey arasında sapma (manyetik deklinasyon) vardır; hassas hesapta dikkate alınmalıdır.
- Yıldızlar: Kuzey yarımkürede Kutup Yıldızı (Polaris) gerçek kuzeyi gösterir.
- Bilinen bir mescidin mihrabı referans alınabilir.
